Tết xưa của người Nha Trang

Bà Gabrielle Vassal, một người Âu châu từng sống ở Nha Trang đầu thế kỷ 20 đã miêu tả lại Nha Trang khá chi tiết trong tập hồi ký của bà. Nhờ vậy, chúng ta có thể hình dung được không khí ngày Tết xưa của người Nha Trang cách đây tận hơn một thế kỷ.

Quang cảnh một buổi họp chợ
Quang cảnh một buổi họp chợ

Đầu thế kỷ 20, Nha Trang chỉ là một làng đánh cá nhỏ với khoảng 3.000 dân, trong đó có hơn 30 kiều dân châu Âu, đa số là người Pháp. Phố xá chỉ nằm trên một con đường chính là đường Phan Bội Châu – Độc Lập (đường Thống Nhất). Chợ Đầm còn rất nhỏ, hay bị ngập lụt khi mưa lớn.

Dọc biển có đường Avenue de la Plage (đường Trần Phú), tại đó có Viện Pasteur được xây dựng năm 1895. Đường Trần Phú chỉ kéo dài đến Dinh Công sứ (UBND tỉnh bây giờ), Dinh Quan Năm (Yersin, cũng xây dựng năm 1895). Khách sạn duy nhất ở Nha Trang hơn 100 năm trước là Fregate (sau này là khách sạn Thắng Lợi, rồi thay đổi thành Michelia, cuối cùng là TTC Michelia), nằm đối diện với bưu điện cũng được xây dựng cùng thời.

Rap Tân Tiến xưa
Rap Tân Tiến xưa

Tết xưa của người Nha Trang ghi lại từ hồi ký của bà Gabrielle Vassal

Người dân Nha Trang ngày xưa ăn Tết kéo dài 12 ngày. Dù là người giàu sang hay nghèo hèn, cụ già hay con nít, ai ai cũng đều bỏ công việc hàng ngày để vui hưởng những ngày Tết trong suốt thời gian này.

Để chuẩn bị đón Tết, chào đón linh hồn tổ tiên về nhà cùng con cháu, từ nửa tháng trước Tết, mồ mả tổ tiên đã được con cháu trùng tu, đắp thêm đất, làm cỏ hoặc sơn, quét sạch sẽ; nhà cửa được sơn quét lại mới, bàn thờ tổ tiên được trang trí trang nghiêm, các bộ lư đồng được đánh bóng nhoáng, những tấm liễn dài màu đỏ viết câu đối bằng chữ nho treo trên cột nhà hay vách tường.

Cũng như bây giờ, Tết là dịp tiêu tiền nên ai cũng cần tiền. Vì vậy, họ bán những gì có thể bán. Mùa thu hoạch lúa vừa kết thúc, họ bán lúa cho “các chú” (người Hoa) để có tiền. Vài tháng trước Tết, họ may quần áo mới, áo dài, khăn đóng bằng tơ lụa, mua pháo nổ và pháo thăng thiên. Phần tiền còn lại để ăn Tết và cờ bạc – đây là điểm yếu trầm trọng nhất của người Việt.

Người dân Nha Trang xưa, vào dịp Tết họ có thể không cần uống rượu, không gây lộn, nhưng không thể không cờ bạc. Trò đỏ đen thịnh hành nhất đầu thế kỷ 20 ở Nha Trang là đánh xóc đĩa, gọi là “ba quan”. Người dân ngồi đánh bạc trên bộ ván hay trên mặt đất. Phần đông người chơi cờ bạc đều thua cháy túi. Đó là lý do tại sao những người thợ khéo léo, có tay nghề, thông minh, làm được nhiều tiền nhưng lúc nào cũng nghèo và sống cuộc đời kham khổ. Trong mấy ngày Tết, bao nhiêu tiền dành dụm được trong cả năm đều tiêu hết.

Rạp hát Tân Tân luôn nhộn nhịp
Rạp hát Tân Tân luôn nhộn nhịp

Tết xưa của người Nha Trang: Tràn ngập lễ hội

Khác với Huế và Sài Gòn, Nha Trang năm xưa nghèo và nhỏ. Tuy nhiên Nha Trang lại nằm bên bờ sông và có bờ biển dài xinh đẹp, nên người dân Nha Trang có những cuộc vui rất độc đáo mà nơi khác không có vào dịp Tết. Buổi sáng đầu năm, bao giờ cũng có các cuộc đua thuyền trên sông Cái với sự tham gia của hàng trăm thuyền thúng tròn bằng tre. Trong cuộc đua này, các tay đua phải tranh giành, xô đẩy nhau cho đối phương té nhào và thuyền lật úp. Cảnh chiến đấu vì vậy rất hào hứng, náo nhiệt. Người chiến thắng là người cuối cùng còn đứng vững trên thuyền của mình.

Cửa sông Cái Nha Trang năm 1967
Cửa sông Cái Nha Trang năm 1967

Ngoài ra, còn có cuộc thi đua thuyền dọc bờ biển. Đó là những thuyền đánh cá lớn với 10 người chèo lực lưỡng. Các thuyền này đều giống nhau về hình dáng, kích thước, đều sơn đen, trước mũi thuyền, mỗi bên đều vẽ một con mắt lớn màu trắng. Thuyền trúng giải thưởng là thuyền đến đích trước nhất, với tiếng vỗ tay và reo hò của người đứng xem trên bờ. Sau 2 cuộc đua này là cuộc thi bơi lội và đấu đô vật dưới nước cũng rất hào hứng.

Buổi chiều, các kiều dân châu Âu và dân Việt tụ tập ở sân vận động để tiếp tục những cuộc thi đấu khác. Khán đài được kết hoa rực rỡ dành cho người Âu châu, các quan lại Việt Nam và chức sắc địa phương. Cuộc vui buổi chiều là đua ngựa, chạy đua, đua xe kéo, đua xe cút kít… Các vũ điệu dân tộc cũng được trình diễn bởi các cô gái kiều diễm, khá lôi cuốn người xem. Đặc biệt, còn có màn trình diễn voi trước khán đài được mọi người tán thưởng nhiệt liệt.

Một bữa ăn của người khá giả ngày xưa
Một bữa ăn của người khá giả ngày xưa

Vào buổi tối, quan khách được mời vào Dinh Công sứ, ngồi trên hàng hiên để xem múa lân. Dân chúng cũng được vào dinh đứng xem. Đối với người Việt thời đó, không có múa lân thì không phải là lễ Tết. Giữa đêm tối, đầu lân rực sáng bởi đuốc, ánh lửa tỏa ra miệng và mũi. Thân lân dài hơn 40 thước. Người múa lân phải là nghệ sĩ tài ba hòa hợp vũ điệu nhảy múa cổ truyền theo tiếng trống để thể hiện được thái độ của con lân.

Khi con lân uốn mình trên các lối đi trong Dinh Công sứ, lửa phun từ trong đầu lân rơi xuống đám đông bu quanh. Người ta quăng pháo nổ vào chân lân nhưng lân vẫn múa, tiến bước giữa ánh pháo lóe bùng và tiếng nổ chát chúa. Tuy thường xuyên xảy ra tai nạn, bị phỏng cháy nhưng mọi người vẫn cuồng nhiệt, reo hò cổ vũ trong tiếng đàn độc huyền, tiếng nhạc, tiếng trống, tiếng phèng la của ban múa lân. Dẫn đầu nhóm múa lân là đám trẻ con, vừa lo sợ, vừa thích thú reo hò. Khi đoàn múa lân đi qua là cảnh đốt pháo thăng thiên. Pháo tỏa thành vạn vì sao đầy màu sắc trên bầu trời Nha Trang.

Cuối cùng, vào buổi tối là màn trình diễn hát bội. Bình thường, hát bội được tổ chức ở rạp hát hay đình chùa. Nhưng vào dịp Tết, đám hát bội đến Dinh Công sứ trình diễn ngoài trời, ngay trong vườn. Hàng rào đuốc cháy sáng bằng dầu lửa bao quanh sân trình diễn. Một người phụ trách đi châm dầu. Khi ngọn đuốc nào cạn dầu, họ tắt đuốc, châm dầu, rồi thắp đuốc lại bằng cách ngậm dầu trong miệng, phun thành ngọn lửa vào đuốc. Các diễn viên trình diễn liên tục không biết mệt trong ánh sáng lờ mờ và đầy khói của bao nhiêu ngọn đuốc. Bên ngoài, đám con nít chen lấn vượt qua hàng rào đuốc. Đằng sau đám con nít là người lớn, cả đàn ông lẫn phụ nữ đều búi tóc, đứng chen chúc say mê theo dõi. Hát bội trình diễn suốt đêm tới gần sáng, dân chúng mới về nhà. Thành phố vẫn còn đì đùng tiếng pháo hòa lẫn tiếng sóng dạt dào. Một buổi sáng lại bắt đầu cho một ngày mới với nhiều cuộc vui Tết khác…

Tượng Kim thân Phật tổ chụp cuối thập niên 60 của thế kỷ XX
Tượng Kim thân Phật tổ chụp cuối thập niên 60 của thế kỷ XX

Tuy đã hơn 100 năm trôi qua nhưng không khí đón Tết của người Nha Trang xưa với nhiều tục lệ vẫn còn được lưu giữ cho đến ngày nay. Đó là truyền thống tốt đẹp sửa sang phần mộ tổ tiên trong những ngày trước Tết, cảnh múa lân nhộn nhịp và pháo hoa rực rỡ. Nền kinh tế Nha Trang nay đã phát triển hơn xưa rất nhiều, nhưng hi vọng chút tình người những ngày đầu năm sẽ luôn cháy mãi trong tâm hồn người dân Nha Trang.

Tham khảo Báo Khánh Hòa

Bài viết cùng chuyên mục

Bình luận

Vui lòng bình luận nghiêm túc, không spam, thông tin cá nhân của bạn sẽ được giữ kín, không công khai.

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.

Đăng ký nhận tin qua Inbox Facebook